Wat is jeugdtrauma

Jeugdtrauma betekent dat een kind is opgegroeid in een omgeving die onveilig, onvoorspelbaar of te zwaar was, of met deze omgeving te maken had. Er was vaak niet genoeg steun of hulp om dit te voorkomen, of niet genoeg steun of hulp om daarvan te herstellen. Het kan gaan om lichamelijke of seksuele mishandeling, maar het kan ook gaan om emotionele verwaarlozing.

Soms is er binnen een thuis veel armoede, ruzie of spanning. Ook spelen er bij ouders of andere belangrijke volwassenen soms problemen zoals geweld, verslaving of psychische ziekte. Jeugdtrauma kan ook buiten het gezin plaatsvinden, bijvoorbeeld door langdurig pesten, uitsluiting of geweld op school of in de buurt. Ook online kunnen ingrijpende ervaringen ontstaan, zoals sextortion, online grooming, com-groepen, online afpersing, deepfakes en livestreams met geweld.

De term jeugdtrauma bedoelen we hier breed. Het gaat dus niet alleen om een “trauma” zoals bij PTSS. PTSS staat voor posttraumatische stressstoornis waar zeer ingrijpende ervaringen zoals (seksueel) geweld centraal. Jeugdtrauma gaat ook om ingrijpende of langdurige jeugdervaringen waarbij er langdurig te weinig liefde was of te veel onzekerheid voor een kind. We richten ons met jeugdtrauma op ervaringen die te maken hebben met relaties en omgeving, niet op lichamelijke ziekten of medische behandelingen.

Sommige mensen maken één ingrijpende gebeurtenis mee, denk aan een ongeluk, geweld of misbruik. Anderen groeien op in omstandigheden die langere tijd onveilig zijn, bijvoorbeeld met veel ruzie, angst, verwaarlozing of onvoorspelbaarheid. Bij langdurig jeugdtrauma stapelen de ervaringen zich vaak op. Dat heeft invloed op hoe iemand denkt, voelt en relaties aangaat.

Al deze ervaringen tasten het gevoel van veiligheid aan dat elk kind nodig heeft om goed op te groeien. Kinderen in zo’n situatie leren vaak om altijd alert te zijn of hun gevoelens weg te stoppen. Dat zijn begrijpelijke reacties op iets wat eigenlijk niet normaal is. Op korte termijn helpt dat om te overleven, maar op de lange termijn kan het juist tot problemen leiden.

Jeugdtrauma is vaak niet zichtbaar voor de buitenwereld. Ook het kind zelf herkent het meestal niet als jeugdtrauma. Het kan jaren, soms zelfs meer dan tien jaar, duren voordat iemand beseft dat wat hij of zij vroeger meemaakte, eigenlijk niet normaal was. Soms ontstaan er lichamelijke of psychische klachten. Zelfs dan legt de persoon het verband met jeugdtrauma niet altijd — ook hulpverleners niet. Zij vragen er ook niet altijd actief naar. Het besef kan ook pas veel later komen, zelfs zonder duidelijke klachten.

Jeugdtrauma kan ook ontstaan terwijl de volwassenen het goed bedoelden. Soms beseft iemand pas veel later dat de situatie waarin hij of zij opgroeide niet echt veilig of gezond was. Als kind wist je niet beter. Schaamte, schuldgevoel of trouw aan ouders kunnen het nog moeilijker maken om erover te praten. Daardoor blijft jeugdtrauma vaak lang onbesproken, zowel voor de persoon zelf als voor de mensen om hem of haar heen.

Wat iemand als traumatisch ervaart, verschilt per persoon. De één houdt er veel klachten aan over, bij de ander minder, of de klachten komen pas later. Ook speelt het een grote rol hoe de omgeving reageert en of er steun is. Daarom is het belangrijk dat er ruimte is voor ieders verhaal, zonder oordeel.